Nature talk: olieverf op doek tentoongesteld in de doorlopende tentoonstelling van Aji VN. Vele jaren geleden, toen Aji VN door zijn vriend, de beeldhouwer Valsan Kolleri, bij laatstgenoemde thuis werd uitgenodigd om een theyyam-uitvoering bij te wonen, ontving hij wat volgens hem goddelijke communicatie was. De rituele dansvorm uit Kerala is gecentreerd rond Muthappan, een incarnatie van Shiva. Er wordt aangenomen dat de artiest die optreedt als de godheid, wordt bekleed met goddelijke kracht. Het is niet ongewoon voor toegewijden om zegeningen van hem te vragen, en die dag stond Aji ook in de rij om een audiëntie te zoeken. Toen hij eindelijk aan de beurt was, vroeg de kunstenaar om zijn zegeningen. Hij herinnert zich: Muthappan vertelde me dat wat ik doe vergelijkbaar is met bergbeklimmen.
En toen zei hij twee dingen: een, dat zelfs als je bergop gaat, er kuilen in de weg zullen zijn waar je een tijdje naar beneden moet. Het andere dat hij zei was dat wanneer ik de top bereik, ik zal zien dat er een andere, grotere berg achter ligt, waarvan ik tot dat moment het bestaan niet zou weten. Ik zou ook deze berg moeten beklimmen en zo zou het verder gaan.
Aji vertelt mij dit verhaal om uit te leggen waarom hij, na 15 jaar tekenen, weer is gaan schilderen. De Rotterdamse kunstenaar opende op 8 augustus zijn derde solotentoonstelling in Galerie Mirchandani en Steinruecke in Mumbai. Het toont olieverfschilderijen die hij de afgelopen vier jaar heeft gemaakt. Ik vond in mijn kunst wat Muthappan me die dag al die jaren geleden had verteld, zegt hij, ik begon me 15 jaar geleden op tekeningen te concentreren, omdat ik voelde dat dit de enige manier was om een aantal artistieke problemen op te lossen. Ik maakte een tekening, en toen realiseerde ik me dat ik er nog een moest maken om meer te begrijpen. Zo ging het jarenlang door. Je blijft denken dat de volgende stap de laatste stap is, maar die komt nooit. Zo gaat dat met kunst.
Zijn landschappen geven het gevoel dat ze in terraria zijn gekweekt, maar ze komen ook over als kleine capsules van herinneringen. Het was tijdens een overzichtstentoonstelling van zijn werken in het Stedelijk Museum Schiedam in Nederland, dat Aji besloot dat zijn volgende stap zou zijn om olieverfschilderijen te maken. In de afgelopen tien jaar heeft de 48-jarige een reputatie opgebouwd voor de mysterieuze schoonheid van zijn werken. Meestal getekend met houtskool op gekleurd papier, met af en toe aquarel op papier, zijn de werken doordrenkt met de contrasterende kwaliteiten van sereniteit en karnen, verlangen en stille contemplatie, kracht en kwetsbaarheid. Dit potentieel voor meerdere interpretaties sprak kunstenaar Jitish Kallat aan en bracht hem ertoe Aji uit te nodigen om deel te nemen aan de Kochi-Muziris Biënnale, toen hij deze in 2014-15 cureerde. Aji's raadselachtige interieurdromen hebben hybride topografische kenmerken die zowel tropisch als glaciaal kunnen lijken; ze kunnen de hoge bergen oproepen, maar kunnen ook sub-oceanisch lijken, afhankelijk van de interpretatie van de kijker. Ze lijken tegelijk beelden op te roepen uit het oerverleden van de aarde of van een post-menselijke apocalyptische toekomst, zegt hij via e-mail.
Deze kwaliteiten zijn net zo mooi gearticuleerd in zijn nieuwere werk. Dit zijn de mythische landschappen van de verbeelding van de kunstenaar, opgebouwd uit zijn herinneringen aan een jeugd in Kerala en het verlangen dat voortkomt uit de afgelopen 17 jaar in Nederland.
Aji zegt dat de landschappen gewoon uit hem groeien. Er is geen referentie voor, maar ik bestudeer de natuur van dichtbij en observeer hoe dingen uit de aarde groeien. Ik wilde dat de bomen en struiken eruit zouden zien als de echte, maar ik wilde ook een gevoel van onwerkelijkheid overbrengen, dat deze landschappen eigenlijk in kleine glazen huisjes zijn. Het is net als hoe Piero della Francesca (de renaissanceschilder) niet graag naar levende onderwerpen schilderde, omdat dan alle problemen van de levenden ook in het kunstwerk zouden verschijnen, zegt hij.
Aji zegt dat de landschappen gewoon uit hem groeien. Zijn landschappen geven het gevoel dat ze in terraria zijn gekweekt, maar ze komen ook over als kleine capsules van herinneringen. Zijn vroegste herinnering is van het tekenen op de binnenplaats van zijn huis in het dorp Kallissery in de wijk Alappuzha in Kerala. Net als elk ander kind tekende hij wat hij om zich heen zag: de rivier, dorpsvijvers, vogels die naar huis vlogen om bij zonsondergang te gaan slapen, de kokospalmen die wuiven in de wind en de heuvels in de verte. Aji behaalde vervolgens een BFA in schilderen aan de Hogeschool voor Schone Kunsten in Trivandrum in 1991, en een Master's Degree aan de Hogeschool voor de Kunst in Delhi in 1995. In 1997 nam hij deel aan een cultureel uitwisselingsprogramma met Nederland, tijdens de waarbij hij zijn vrouw, de Nederlandse kunstenaar Juul Kraijer, ontmoette. Ze trouwden in 2000 en vestigden zich in Nederland. Aji gelooft dat de verhuizing hem een groter gevoel van discipline heeft bijgebracht. Ik heb het gevoel dat ik professioneel te laat ben aangekomen. Toen ik in India werkte, had ik niet eens een echte studio. Nederland heeft een geschiedenis van studiopraktijken; kunstenaars gaan om negen uur 's ochtends naar hun atelier en werken tot de avond. Totdat je zo'n systeem hebt, wacht je tot de inspiratie naar je toe komt, zegt hij.
Wanneer deze inspiratie komt, kan het een geheel nieuwe richting inslaan, zoals een terugkeer naar een vaardigheid die lang ongebruikt is gebleven. Het is moeilijk te geloven als je de werken ziet die te zien zijn op de lopende tentoonstelling, maar Aji zegt dat toen hij vier jaar geleden terugging naar het schilderen met olieverf, hij bijna helemaal opnieuw moest beginnen. Je leert al deze technieken, maar dan moet je veel van wat je hebt geleerd afleren om je eigen artistieke visie te kunnen nastreven. En ik was al klaar met afleren. Ik was het gevoel voor kleuren, penseelstreken kwijt en moest inhalen. Het kostte me vier jaar om alles opnieuw te leren en het stadium te bereiken waarin alle nieuwe informatie vrijelijk zou stromen, zegt hij. En, zoals Muthappan jaren geleden voorspelde, wanneer deze specifieke berg is beklommen, zijn er andere toppen die wachten om veroverd te worden.